گشتول


سیستم جامع گردشگری


ورود به سیستم

ورود به سیستم گشتول

نام کاربری
رمز عبور
مرا به خاطر بسپار

ثبت نام در سیستم گشتول

نام
نام کاربری
رمز عبور
تکرار رمز عبور
آدرس ایمیل
تکرار آدرس ایمیل
Captcha
close.png
در حال جستجو...

گلاب گیری | فرهنگی هزار ساله

گلاب گیری | فرهنگی هزار ساله

خوشبوترین گلاب های کشور چهار فصل ما از زیباترین گل ‌ها در دل کویری خشک تهیه می ‌شود.

کاشان شهری در استان اصفهان، میان کوه های کرکس و در کویر مرکزی ایران قرار گرفته و آب و هوایی گرم و بیابانی و خشک دارد که سالیانه هزاران گردشگر را به کاشان می ‌کشاند تا این آیین هزار ساله را تماشا کنند.

دو شهر قمصر و نیاسر از اواسط اردیبهشت ماه به مدت دو تا سه هفته میزبان مهمانانی هستند که برای حضور در مراسم گلاب گیری به این شهرها سفر می ‌کنند. این دو شهر مملو از باغ های گل ‌محمدی و جویبارهای زلالی هستند که لطف شهر را برای کسانی که پس از طی کویر به شهر رسیده اند دو چندان می کند.

کاشت گل محمدی در ایران قدمتی حدود ۷ ‌هزار ساله دارد و مراسم گلاب گیری آیینی هزار ساله است که در طول زمان تغییراتی بسیار جزیی داشته است. گلاب قمصر که از نظر مرغوبیت بهترین گلاب جهان بشمار می ‌رود، از نظر مذهبی نیز دارای ارج و قرب است. علاوه بر آن که برای معطر کردن فضاهای مذهبی به کار می ‌رود، هر ساله در تاریخ ٩ ذی ‌الحجه، خانه خدا را با آن شستشو می‌ دهند.

گلاب گیری در گذشته تنها به یک شیوه انجام می ‌شد، اما پس از مکانیزه شدن جوامع و راه یافتن اتوماسیون، شیوه‌ دیگری نیز به اصول گلاب گیری اضافه شده است و هم اکنون گلاب گیری در قمصر به دو روش صنعتی و سنتی انجام می ‌گیرد.

گلاب برای اولین بار در ایران قدیم از تقطیر گل رز به دست آمد. در روش گلاب گیری سنتی، ابزار و ادوات خاصی استفاده می ‌شود که برخاسته از جایگاه سنتی حاکم بر این خطه است. وسایل گلاب گیری در قمصر تقریباً سنتی است و تنها تغییراتی جزئی در جنس ابزار آن به عمل آمده است.

این ابزار شامل:

-        دیگ مسی با ظرفیتی نزدیک به ١٢٠ تا ١۵٠ لیتر؛

-        تغار مسی که به ‌عنوان سرپوش دیگ به کار می ‌رود؛

-        پارچ دسته ‌دار از جنس مس با ظرفیتی نزدیک به ۳٠ تا ۴٠ لیتر که در داخل آب سرد قرار می‌ گیرد؛

-        چهار عدد نی کوچک تو خالی که رابط بین دیگ و پارچ است؛

-        حوض آب و دستگاه حرارتی مستقر در زیر دیگ.

ابتدا دیگ را بر اجاقی قرار می‌ دهند که قبلاً به همین منظور با آجر و سیمان یا سنگ و گِل ساخته ‌اند. پس از آن گل محمدی را تا ظرفیتی حداکثر ۳٠ کیلوگرم در داخل دیگ ریخته و ٨٠ لیتر آب به آن می ‌افزایند و درب آن را با تغاری که برای سرپوش دیگ به کار می ‌رود، پوشانده و وزنه سنگینی به منظور کنترل فشار به وجود آمده از بخار روی آن قرار می‌ دهند و با مقداری پوشاننده مخصوص (مخلوط تفاله گل و آرد نان) روزنه‌ های احتمالی محل اتصال بین دیگ و تغار را مسدود می‌ کنند.

این عمل موجب می‌ شود از هدر رفتن بخار جلوگیری شود که البته در تغییر و تحولاتی که شیوه گلاب گیری سنتی به خود دیده است، وزنه سنگین و خمیر جای خود را به اهرم‌ ها و پیچ و مهره و اثر لاستیکی داده است، بعد از این که از درستی انجام مراحل قبل اطمینان حاصل شد، پارچ مسی را در آب گذاشته و به وسیله لوله ‌های چدنی آن را مهار می ‌کنند تا به سطح آب نیاید. نکته قابل توجه در قرار گرفتن پارچ این است که سر پارچ باید حداقل ٢٠ سانتی ‌متر از آب بیرون باشد.

مرحله بعدی قرار دادن لوله ‌های نی از یک سو در دیگ و از سوی دیگر در پارچ است که پس از این عمل، آن را به وسیله گلوله‌ پنبه ‌ای در پارچه ‌ای پیچیده قرار می ‌هند تا آب به داخل پارچ نفوذ نکند، چرا که آب و هر گونه ماده خارجی باعث خرابی عمل گلاب گیری و گلاب می‌ شود. پس از انجام این مراحل و آماده‌ سازی شرایط برای گلاب گیری، شعله اجاق را روشن می‌ کنند تا دیگ به جوش آید، در این زمان، گلاب و بخار آب در لوله تا زاویه پیش می‌ روند و پس از آن بخار گلاب به طرف پارچ پیش می ‌رود و به سبب سردی محیط داخلی به مایع گلاب تبدیل می ‌شود. حدود چهار ساعت طول می ‌کشد تا یک پارچ گلاب به ظرفیت ۴٠ لیتر به دست آید، پس از سرد شدن گلاب و ریختن آن در شیشه، مقداری روغن در اطراف شیشه گلاب قرار می ‌گیرد که عطر گل محمدی را به گلاب اضافه می‌ کند. اما از آن جایی که گلاب گیری در هر نقطه از کاشان رسم و آیین خود را دارد، گلاب گیری قمصر با گلاب گیری نقاط دیگر متفاوت است، در روش گلاب گیری سایر نقاط، لوله منتقل ‌کننده بخار گل و آب بدون شیب بوده و درب پارچ نیز کاملاً باز است، اما در روش گلاب گیری قمصر، لوله های آلومینیومی با شیب ۴۵ درجه به پارچ متصل می ‌شوند و درب پارچ نیز کاملاً بسته می ‌شود. همچنین پارچ در محیط استخری با آب کاملاً سرد قرار دارد که این امر تأثیر بسیاری در جلوگیری از متصاعد شدن اسانس دارد، شیب لوله نیز باعث تنظیم جرم حجمی مواد لازم برای تکمیل گلاب می ‌شود. به این معنی که از عبور مواد غیرضروری جلوگیری می‌ کند. وجود درب دیگی سفالین و پارچ سرد از تجزیه آسان جلوگیری خواهد کرد، در مدت زمان گلاب گیری شدت شعله آتش باید ملایم و یکنواخت باشد و به تعبیری هر چه زمان تقطیر بیش تر طول بکشد و شعله نوسان نداشته باشد، محصول بهتری به دست خواهد آمد. حجم آبی که در داخل دیگ ریخته می ‌شود نیز نباید زیاد یا کم باشد، این میزان به نسبت حجم گل متغیر است.

مهم ‌ترین مرحله تقطیر، در مدت زمان اندک بعد از جوش آمدن دیگ است که بخش عمده‌ ای از مواد الکلی و اسانس متصاعد خواهد شد. در این مقطع و مقاطع بعدی باید کاملاً دقت شود تا هیچ روزنه ‌ای در قسمت‌ های مختلف دستگاه وجود نداشته باشد که به شدت از کیفیت گلاب می ‌کاهد و در نهایت پس از پُر شدن پارچ باید مدت زمان زیادی طی شود تا پارچ و گلاب آن در جای خود سرد و اسانس آن متمرکز شود. همچنین باید از برداشتن سریع نی از دیگ و پارچ خودداری شود. سرانجام این که گلاب گیری امری حساس، دقیق و مملو از ظرایف خاص است و در صورت بکارگیری این دقایق و ظرایف، تأثیر فوق ‌العاده ‌ای در کیفیت محصول به دست آمده شاهد خواهیم بود.

چیدن گل محمدی با مراسم مذهبی خاصی همراه است، مراسمی که از قدیم ‌الایام وجود داشته و تا حال نیز ادامه پیدا کرده است، کسانی که گل سرخ محمدی را می‌ چینند به محض این که نام این گل را می ‌شنوند بر محمد (ص) و اهل بیتش صلوات می ‌فرستند. بو و عطر گل ‌هایی که در ساعات اولیه صبح چیده می ‌شوند از عطر گل‌ های چیده شده در ساعات بعدی صبح بیش تر است، همچنین گلاب به دست آمده از این گل بوی خاصی دارد.

گلاب از حیث درجه خلوص به چند دسته تقسیم می ‌شوند:

-         گلاب سنگین (درجه یک): گلابی است که در ١٠٠ میلی‌لیتر آن دست ‌کم  ۳۵ میلی ‌گرم اسانس وجود داشته باشد یا حداقل اسانس آن کم ‌تر از ٢۵ میلی ‌گرم نباشد. به تعبیر محلی گلابی است که از ریختن ۳٠ کیلوگرم گل مرغوب (قمصر) و استحصال ۴٠ لیتر محلول از آن به دست می ‌آید که به آن گلاب ۵ منی می ‌گویند.

-         گلاب سبک (درجه دو): گلابی است که در ١٠٠ میلی ‌لیتر آن دست‌کم ١۵ کیلوگرم گل و استحصال ۴٠ لیتر محلول به دست می‌آید (٢/۵ منی) البته در قمصر بینابین این دو گلاب، گلاب متوسطی تهیه می‌ شود که از ریختن ١٨ کیلو‌گرم گل و استحصال ۴٠ لیتر محلول به دست می ‌آید که به آن گلاب سه منی می ‌گویند.

به غیر از موارد مذکور، می ‌توان از انواع خاص گلاب با کیفیت ‌های مختلفی نیز نام برد که با مقیاسی محدود در قمصر گرفته می ‌شود، از آن جمله:

-         گلاب دو آتشه: چنان چه پس از یکبار تقطیر و گلاب گیری دوباره به جای ریختن آب روی گل‌ های دیگ، گلاب به دست آمده قبلی را بریزیم، یعنی گلاب مجدداً با گل تازه تقطیر شود. به گلابی که از این تقطیر به دست آید، گلاب دو آتشه گویند.

-         گلاب سه آتشه (سه گل): چنان چه عمل گلاب گیری را برای بار سوم تکرار کنیم، یعنی گلاب دو آتشه را دوباره با گل تازه تقطیر کنیم، به آن گلاب سه آتشه می ‌گویند. این دو نوع گلاب بسیار کم تولید می ‌شود و از حیث کیفیت و میزان اسانس بی ‌نظیر است؛ ادامه این روند منجر به اسانس‌ گیری می شود.

-         گلاب پس آب: در صورتی که بعد از عمل تقطیر دوباره به تفاله‌ های دیگ آب اضافه کنیم و از تفاله ‌های گل مجدداً تقطیر صورت گیرد، گلاب به دست آمده را که از کیفیت نازلی برخودار است، پس آب گویند.

-         گلاب زیرعطری: گلابی که با پارچ مخصوص تهیه می ‌شود و برای تولید آن به جای گرفتن مثلا ۴٠ لیتر گلاب از ۳٠ کیلوگرم گل، در حقیقت ۷ لیتر گلاب گرفته می‌ شود و بیش تر گرفتن عطر آن مطمع نظر است و بعد از آن که عطر از پارچ خارج شود به آن گلاب زیرعطر یا زیرعطری می ‌گویند. 

بهترین زمان سفر به قمصر کاشان
ائل گلی | مکانی برای تفریحات خانوادگی

آخرین مطالب نوشته شده توسط

مطالب مرتبط

کاربر مهمان

captcha-image

نظرات کاربران

مرتب سازی بر اساس
  • تاکنون هیچ نظری ثبت نشده است